ფსიქიატრი საქართველოში

რას აკეთებს ფსიქიატრი

ფსიქიატრი არის ექიმი, რომელიც ადგენს და მკურნალობს ფსიქიკურ აშლილობებს: დეპრესიას, შფოთვით აშლილობებს, ბიპოლარულ აშლილობას, ობსესიურ-კომპულსიურ აშლილობას, ძილისა და კვებითი ქცევის დარღვევებს, ფსიქოზებს, ტრავმის შედეგებს. მას შეუძლია მედიკამენტების დანიშვნა, ფსიქოთერაპიის ჩატარება ან ფსიქოთერაპევტთან გაგზავნა, იმის შეფასება, საჭიროა თუ არა ჰოსპიტალიზაცია.

მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ ფსიქიატრია მხოლოდ მძიმე მდგომარეობებზე არ არის. მიმართვების უმეტესობა უკავშირდება შფოთვას, უძილობას, დათრგუნულობასა და გადაწვას — იმას, რაც ცხოვრებასა და მუშაობაში ხელს უშლის, მაგრამ რის გამოც ადამიანები წლობით არ მიდიან ექიმთან სირცხვილის ან „აღრიცხვის“ შიშის გამო.

რა ჩივილებით მიმართავენ

ყველაზე ხშირი მიზეზი დეპრესიაა. მისი ნიშნები სევდით არ შემოიფარგლება: ეს არის ინტერესის დაკარგვა იმის მიმართ, რაც ადრე სიხარულს იწვევდა, მუდმივი დაღლილობა, ძილისა და მადის დარღვევები, კონცენტრაციის სირთულე, საკუთარი უსარგებლობის შეგრძნება. თუ ასეთი მდგომარეობა ორ კვირასა და მეტს გრძელდება და ჩვეულებრივ ცხოვრებას უშლის ხელს, ეს ექიმთან მისვლის საფუძველია და არა „თავის ხელში აყვანის“.

მეორე — შფოთვითი აშლილობები: მუდმივი მღელვარება, რომლის შეჩერებაც რთულია, პანიკური შეტევები გულისცემითა და სიკვდილის შიშით, სიტუაციების თავიდან არიდება. პანიკური შეტევის მქონე ადამიანი ხშირად ჯერ კარდიოლოგთან მიდის, და ეს სწორია — გული უნდა შემოწმდეს, — მაგრამ თუ გულთან ყველაფერი რიგზეა, შემდეგი ექიმი ფსიქიატრია.

მესამე — უძილობა. ძილის ქრონიკული დარღვევა თავისთავად სერიოზულად აუარესებს თვითგრძნობას და ხშირად ახლავს შფოთვასა და დეპრესიას. საძილე საშუალებები პრობლემას მხოლოდ მოკლე დროით წყვეტს, ხანგრძლივი მიღებისას კი საკუთარ პრობლემებს ქმნის.

ცალკე — ქცევის ცვლილებები, რომლებსაც ახლობლები ამჩნევენ: ადამიანი ეჭვიანი გახდა, უჩვეულო რამეებზე ლაპარაკობს, აღარ სძინავს და ენერგიით სავსეა, მკვეთრად შეიცვალა ჩვევები. ასეთ შემთხვევებში ნათესავები მიმართავენ, და ესეც მისვლის სრულიად ნორმალური საფუძველია.

როდის არის საჭირო გადაუდებელი დახმარება

დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე, თუ არის საკუთარი თავისთვის ზიანის მიყენების განზრახვა, კონკრეტული გეგმა ან უკვე ჩადენილი მცდელობა. ასევე — თუ ადამიანს რამდენიმე დღე-ღამე არ სძინავს და არაპროგნოზირებადად იქცევა, ესმის ხმები, რომლებიც რაღაცის გაკეთებას უბრძანებენ, სხვებს ემუქრება ან დაბნეულ მდგომარეობაშია.

თუ ახლობელზე ღელავთ, პირდაპირ კითხვა „ფიქრობ თუ არა თავის მოკვლაზე“ საშიში არ არის — ეს მოქმედებისკენ არ უბიძგებს, არამედ ადამიანს თქმის შესაძლებლობას აძლევს. ნუ დატოვებთ მას მარტო, თუ საფრთხე უშუალოა, და მოაშორეთ მედიკამენტებსა და იარაღზე წვდომა.

როგორ მიმდინარეობს მიღება

პირველი მიღება ძირითადად საუბარია. ექიმი გეკითხებათ, რა გაწუხებთ და რამდენი ხანია, როგორ გძინავთ და ჭამთ, რა შეიცვალა სამსახურსა და ურთიერთობებში, ყოფილა თუ არა მსგავსი პერიოდები ადრე, აქვთ თუ არა ფსიქიკური აშლილობები ნათესავებს, მოიხმართ თუ არა ალკოჰოლს და სხვა ნივთიერებებს. ბოლო კითხვა განკითხვისთვის არ ისმება: ალკოჰოლი და სტიმულატორები პირდაპირ მოქმედებს შფოთვასა და ძილზე.

ზოგჯერ ექიმი გთავაზობთ კითხვარების შევსებას ან სისხლის ანალიზებზე გაგზავნით: ფარისებრი ჯირკვლის დარღვევები, ანემია, ვიტამინ B12-ის დეფიციტი შეიძლება დეპრესიის მსგავს სიმპტომებს იძლეოდეს. ეს სომატური მიზეზების გამორიცხვის ნაწილია და არა ფორმალობა.

დიაგნოზი ყოველთვის პირველ ვიზიტზე არ ისმება, და ეს ნორმალურია. მიღების შედეგი ჩვეულებრივ სიტუაციის სამუშაო გაგება და გეგმაა: ფსიქოთერაპია, მედიკამენტი, მათი შეხამება ან დაკვირვება.

როგორ ავირჩიოთ ფსიქიატრი

პირველი — ენა. ფსიქიატრიაში სიტყვების სიზუსტე უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ნებისმიერ სხვა სპეციალობაში: საკუთარი განცდების აღწერა არამშობლიურ ენაზე ძალიან რთულია, თარჯიმნის მეშვეობით კი — კიდევ უფრო რთული. თუ შესაძლებლობა გაქვთ, აირჩიეთ ექიმი, რომელთანაც მშობლიურ ენაზე შეძლებთ საუბარს.

მეორე — ექიმის მზადყოფნა ახსნისთვის. კარგი ფსიქიატრი გიყვებათ, რა მედიკამენტს ნიშნავს, როდის ველოდოთ ეფექტს, რა გვერდითი მოვლენები შეიძლება იყოს და რა უნდა გააკეთოთ, თუ ისინი გამოჩნდება. თუ დანიშნულება ხუთ წუთში გაკეთდა ახსნის გარეშე, ღირს კითხვების დასმა ან სხვა სპეციალისტის ძიება.

მესამე — დაკვირვების გაგრძელების შესაძლებლობა. მკურნალობის შერჩევას რამდენიმე ვიზიტი სჭირდება, და უფრო მნიშვნელოვანია იპოვოთ ექიმი, რომელთანაც შეძლებთ დაკვირვებას, ვიდრე ერთი კონსულტაცია მიიღოთ ყველაზე ცნობილთან.

როგორ დავუჭიროთ მხარი ახლობელს

თუ ხედავთ, რომ ახლობელ ადამიანს ცუდად აქვს საქმე, ყველაზე სასარგებლო არის არა მისი დარწმუნება, რომ „გამხნევდეს“, არამედ მშვიდად თქმა, რა შენიშნეთ, და დახმარების შეთავაზება ექიმთან ჩაწერაში. დეპრესიაში მყოფი ადამიანისთვის კლინიკაში დარეკვაც კი შეიძლება აუტანელი ამოცანა იყოს, და მასთან ერთად ამის გაკეთების მზადყოფნა ხშირად წყვეტს, მივა თუ არა ის ექიმამდე საერთოდ.

ნუ ეკამათებით უჩვეულო რწმენებს, თუ ისინი გაჩნდა, და ნუ ცდილობთ გადარწმუნებას: ეს ჩვეულებრივ დაძაბულობას ზრდის. სჯობს ილაპარაკოთ იმაზე, რომ ღელავთ, და კონკრეტულ ცვლილებებზე — ძილი, სამსახური, ქცევა. თუ ადამიანი ექიმთან მისვლაზე უარს ამბობს, ნუ დააძალებთ და ნუ დაემუქრებით: სჯობს დაუბრუნდეთ საუბარს მოგვიანებით, და ამ დროს თავად მიიღოთ კონსულტაცია იმის შესახებ, როგორ მოიქცეთ.

და იზრუნეთ საკუთარ თავზე: ფსიქიკური აშლილობის მქონე ახლობლის მხარდაჭერა დიდი დატვირთვაა, და ფსიქოლოგის დახმარება ზოგჯერ იმასაც სჭირდება, ვინც მხარს უჭერს. ეს სისუსტის ნიშანი არ არის — ეს ის პირობაა, რომლის გარეშეც ხანგრძლივი მხარდაჭერა შეუძლებელია.

ფსიქიატრია საქართველოში

კერძო სპეციალისტები ძირითადად თბილისშია თავმოყრილი, ბათუმში არჩევანი ნაკლებია. საზოგადოებაში ფსიქიკური ჯანმრთელობისადმი დამოკიდებულება თანდათან იცვლება, მაგრამ ფსიქიატრთან მიმართვის სირცხვილი ჯერ კიდევ ძლიერია, და ბევრი ვიზიტს წლობით ადებს. თუ ეს თქვენზეა — თავად მისვლის გადაწყვეტილება უკვე დიდი ნაბიჯია.

თუ საქართველოში გადმოხვედით და ფსიქიატრიულ პრეპარატებს იღებთ, წინასწარ გაარკვიეთ, ხელმისაწვდომია თუ არა აქ თქვენი პრეპარატი: სავაჭრო სახელწოდებები განსხვავდება, მედიკამენტების ნაწილი კი მკაცრად ადგილობრივი ექიმის რეცეპტით გაიცემა. გადასვლის გამო მკურნალობის მკვეთრად შეწყვეტა საშიშია — სჯობს წინასწარ იპოვოთ ექიმი გაგრძელებისთვის.

ოფიციალურ ინფორმაციას საქართველოს ჯანდაცვის სისტემაზე აქვეყნებს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტრო — moh.gov.ge, ეპიდემიოლოგიურ მონაცემებს კი დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი — ncdc.ge.

რა ეხმარება სინამდვილეში

მუშაობს რეგულარული ძილი და ფიზიკური აქტივობა — ეს მკურნალობის შემცვლელი არ არის, მაგრამ მისი დადასტურებული ნაწილია. მუშაობს ფსიქოთერაპია გასაგები მეთოდით, განსაკუთრებით შფოთვისა და მსუბუქი დეპრესიის დროს. მუშაობს მუდმივი კონტაქტი ერთ ექიმთან და მასთან პატიოსნება, მათ შორის იმის თქმა, რომ პრეპარატი შეწყვიტეთ ან ჩვეულებრივზე მეტს სვამთ.

არ მუშაობს ალკოჰოლით თვითმკურნალობა — ის მოკლე დროით ხსნის შფოთვას და შემდეგ აძლიერებს მას. არ მუშაობს დამამშვიდებელი და საძილე საშუალებების ხანგრძლივი დამოუკიდებელი მიღება დანიშნულების გარეშე: ზოგიერთ მათგანზე დამოკიდებულება ვითარდება. და არ მუშაობს იმის ლოდინი, რომ „თავისით გაივლის“, როცა მდგომარეობა თვეობით გრძელდება.

ფსიქიკური სირთულეების დროს დახმარებისთვის მიმართვა ისეთივე ჩვეულებრივი სამედიცინო სიტუაციაა, როგორც კარდიოლოგთან ვიზიტი გულმკერდის ტკივილისას. განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ მასზე ჯერჯერობით ნაკლებად ლაპარაკობენ ხმამაღლა.