ენდოკრინოლოგი საქართველოში

რას აკეთებს ენდოკრინოლოგი

ენდოკრინოლოგი მკურნალობს შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების დაავადებებს და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევებს: ფარისებრი და ფარისებრახლო ჯირკვლების, თირკმელზედა ჯირკვლების, ჰიპოფიზის, კუჭქვეშა ჯირკვლის იმ ნაწილის, რომელიც ინსულინის გამომუშავებაზეა პასუხისმგებელი. პრაქტიკაში მისი სამუშაოს ძირითადი ნაწილი დიაბეტი, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, სიმსუქნე და ოსტეოპოროზია.

ენდოკრინოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული სხვა სპეციალობებთან. ციკლის დარღვევებსა და უნაყოფობას ხშირად გინეკოლოგთან ერთად მკურნალობენ, დიაბეტის გართულებებს თვალებზე, თირკმლებსა და ფეხებზე — ოფთალმოლოგთან, ნეფროლოგთან და ქირურგთან ერთად. ბავშვთა ენდოკრინოლოგია ცალკე მიმართულებაა: ის კავდება ზრდით, სქესობრივი განვითარებით და ბავშვთა დიაბეტით.

რა ჩივილებით მიმართავენ

პირველი დიდი ჯგუფი — ფარისებრი ჯირკვალი. მისი ფუნქციის დაქვეითება ვლინდება დაღლილობით, სიცივისადმი მგრძნობელობით, წონის მომატებით, კანის სიმშრალით, ყაბზობით, დათრგუნულობით. მომატება — პირიქით: გულისცემით, ოფლიანობით, ხელების კანკალით, გაღიზიანებადობით, გახდომით კარგი მადის დროს. ორივე მდგომარეობის მიღება ადვილია „უბრალოდ დაღლილობად“ ან „ნერვებად“, და ხშირად მათ შემთხვევით ანალიზით აღმოაჩენენ.

მეორე — შაქრიანი დიაბეტი. მეორე ტიპის დიაბეტი თანდათან ვითარდება და დიდხანს შეიძლება არანაირ სიმპტომს არ იძლეოდეს, ამიტომ მას ხშირად გეგმური სისხლის ანალიზისას აღმოაჩენენ. კლასიკური ნიშნები — წყურვილი, ხშირი შარდვა, პირის სიმშრალე, ჭრილობების ნელი შეხორცება — უკვე შაქრის შესამჩნევი მომატებისას ჩნდება. პირველი ტიპის დიაბეტი, პირიქით, ჩვეულებრივ სწრაფად იწყება და უფრო ხშირად ახალგაზრდებში.

მესამე — ჭარბი წონა და სიმსუქნე. ენდოკრინოლოგი ეძებს, ხომ არ დგას მათ უკან ჰორმონული მიზეზები, და აფასებს წონასთან დაკავშირებულ რისკებს: მომატებულ წნევას, ცხიმოვანი ცვლის დარღვევებს, ღვიძლის ცხიმოვან დაავადებას, ძილის აპნოეს.

მეოთხე — ოსტეოპოროზი, ძვლების სიმკვრივის დაქვეითება. ის პირველ მოტეხილობამდე არ სტკივა, ამიტომ მენოპაუზის შემდეგ ქალებს და ადამიანებს, რომლებიც დიდხანს იღებდნენ ჰორმონულ პრეპარატებს, ღირს დენსიტომეტრიის ექიმთან წინასწარ განხილვა.

ცალკე — გამოკვლევისას აღმოჩენილი ცვლილებები: კვანძი ფარისებრ ჯირკვალში ულტრაბგერაზე, თირკმელზედა ჯირკვლის წარმონაქმნი, შემთხვევით აღმოჩენილი კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე, ჰორმონების გადახრები ანალიზებში. ადამიანს ამ დროს შეიძლება არაფერი აწუხებდეს.

როდის არის საჭირო გადაუდებელი დახმარება

ენდოკრინოლოგიაში ყველაზე ხშირი გადაუდებელი სიტუაციები დიაბეტს უკავშირდება. სისხლში დაბალი შაქარი ვლინდება უეცარი სისუსტით, ცივი ოფლით, კანკალით, შიმშილის შეგრძნებით, ცნობიერების აღრევით. თუ ადამიანი გონზეა და შეუძლია ყლაპვა, უნდა მისცეთ სწრაფი ნახშირწყლები — ტკბილი სასმელი ან შაქარი. თუ ცნობიერება დარღვეულია, პირში არაფერი მისცეთ და გამოიძახეთ სასწრაფო 112-ზე.

საშიშია შაქრის ძლიერი მომატებაც: გამოხატული წყურვილი, ხშირი შარდვა, გულისრევა და ღებინება, მუცლის ტკივილი, აცეტონის სუნი პირიდან, ხშირი ღრმა სუნთქვა. ეს მდგომარეობა იმავე დღეს სტაციონარულ დახმარებას საჭიროებს.

სასწრაფოდ უნდა მიმართოთ ფარისებრი ჯირკვლის ცნობილი დაავადების მქონე ადამიანის მკვეთრი გაუარესებისასაც — ძლიერი გულისცემის, მაღალი ტემპერატურის, აგზნების ან დაბნეულობის დროს.

როგორ მიმდინარეობს მიღება

ექიმი გეკითხებათ ჩივილებზე, მათ ხანგრძლივობაზე, წონასა და მის ცვლილებებზე, მემკვიდრეობაზე — დიაბეტი და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები ხშირად ოჯახებში გვხვდება. გეკითხებათ მიღებულ მედიკამენტებზე: პრეპარატების ნაწილი ჰორმონებსა და სისხლის შაქარზე მოქმედებს. შემდეგ გსინჯავთ, აპალპირებს ფარისებრ ჯირკვალს, ზომავს წნევას, სიმაღლესა და წონას.

გამოკვლევას ჩივილების მიხედვით ნიშნავენ. ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემის ეჭვისას — თირეოტროპულ ჰორმონს და, საჭიროებისას, თავისუფალ ჰორმონებსა და ულტრაბგერით კვლევას. დიაბეტის ეჭვისას — გლუკოზას უზმოზე, გლიკირებულ ჰემოგლობინს, ზოგჯერ დატვირთვის ტესტს. კარგი ენდოკრინოლოგია „ყველა ჰორმონის ჩაბარებით“ არ იწყება: ანალიზებისადმი კითხვის გარეშე მათი შედეგების განმარტება რთულია, შემთხვევითი გადახრები კი ზედმეტ კვლევებამდე მიდის.

როგორ ავირჩიოთ ენდოკრინოლოგი

განსაზღვრეთ ამოცანა. დიაბეტის დროს, განსაკუთრებით პირველი ტიპის ან ინსულინზე, მნიშვნელოვანია ექიმი, რომელიც ასეთ პაციენტებს მუდმივად უძღვება, ეხმარება თვითკონტროლში და იცნობს შაქრის მონიტორინგის თანამედროვე საშუალებებს. ფარისებრი ჯირკვლის კვანძების დროს — ექიმი, რომელიც ულტრაბგერის აღწერასთან მიღებული სისტემით მუშაობს და საჭიროებისას ბიოფსიაზე აგზავნის.

ენდოკრინოლოგია ხანგრძლივი დაკვირვების სპეციალობაა. ჰორმონის დოზის შერჩევა, დიაბეტის კონტროლი, ოსტეოპოროზის მკურნალობა თვეებსა და წლებს იკავებს, ამიტომ უფრო მნიშვნელოვანია იპოვოთ ექიმი, რომელთანაც რეგულარულად შეძლებთ დაკვირვებას, ვიდრე ერთჯერადი კონსულტაცია მიიღოთ.

მიაქციეთ ყურადღება, ხსნის თუ არა ექიმი, რისთვის არის თითოეული დანიშნულება, და იძლევა თუ არა კონტროლის გასაგებ გეგმას: როდის გაიმეოროთ ანალიზები და რომელი სიმპტომების დროს მოხვიდეთ ვადამდე.

ბავშვი და ენდოკრინოლოგი

ბავშვთა ენდოკრინოლოგი კავდება ზრდით, სქესობრივი განვითარებით, ფარისებრი ჯირკვლით და ბავშვთა დიაბეტით. ბავშვის ჩვენების საფუძველია სიმაღლეში თანატოლებისგან შესამჩნევი ჩამორჩენა ან, პირიქით, სქესობრივი მომწიფების ზედმეტად ადრეული ნიშნები, ასევე წონის მკვეთრი მომატება. ზრდას რამდენიმე წლის მრუდის მიხედვით აფასებენ, ამიტომ სასარგებლოა სამედიცინო ბარათიდან წინა გაზომვების მოტანა.

პირველი ტიპის დიაბეტი ბავშვებში ხშირად სწრაფად იწყება: ბავშვი ბევრს სვამს, ხშირად შარდავს, მათ შორის ღამით, ხდება კარგი მადის დროს, ხდება დუნე. ასეთი ნიშნების დროს შაქრის ანალიზი იმავე დღეს უნდა ჩააბაროთ — გაჭიანურება საშიშია. თუ ბავშვს ამავდროულად აქვს ღებინება, მუცლის ტკივილი და ხშირი სუნთქვა, ეს უკვე სასწრაფო დახმარების საფუძველია.

ენდოკრინოლოგია საქართველოში

ენდოკრინოლოგების ძირითადი არჩევანი თბილისსა და ბათუმშია, იქვე ხელმისაწვდომია ფარისებრი ჯირკვლის ულტრაბგერითი კვლევა ბიოფსიით, დენსიტომეტრია და ჰორმონული ანალიზების სრული სპექტრი. მცირე ქალაქებში ენდოკრინოლოგი შეიძლება ერთი იყოს, და რთულ შემთხვევებს დედაქალაქში ამისამართებენ.

თუ დიაბეტით გადმოხვედით, წინასწარ გაარკვიეთ, ხელმისაწვდომია თუ არა აქ თქვენი პრეპარატები, საჭირო სახის ინსულინი და გლუკომეტრის ან მონიტორინგის სისტემის სახარჯი მასალები: სახელწოდებები და გამოშვების ფორმები შეიძლება განსხვავდებოდეს. ინსულინოთერაპიის შეწყვეტა საშიშია, ამიტომ პირველი პერიოდისთვის მარაგი და ადგილობრივი ექიმი მკურნალობის გასაგრძელებლად პირველი რიგის ამოცანაა.

ოფიციალურ ინფორმაციას საქართველოს ჯანდაცვის სისტემაზე აქვეყნებს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტრო — moh.gov.ge, ეპიდემიოლოგიურ მონაცემებს კი დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი — ncdc.ge.

რა ეხმარება სინამდვილეში

მეორე ტიპის დიაბეტისა და პრედიაბეტის დროს მუშაობს წონის კლება, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა და კვება ნაკლები შაქრითა და გადამუშავებული პროდუქტებით. ეს არ არის „ფორმალური რეკომენდაცია“: ადრეულ სტადიებზე სწორედ ეს ზომები ცვლის დადასტურებულად დაავადების მიმდინარეობას. მუშაობს რეგულარული თვითკონტროლი და ექიმთან გეგმური ვიზიტები, მაშინაც კი, როცა ყველაფერი კარგადაა.

ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების დროს მუშაობს პრეპარატის მიღება ზუსტად ისე, როგორც დანიშნულია, და ანალიზების კონტროლი შეთანხმებულ ვადებში. არ მუშაობს ფარისებრი ჯირკვლის „ბუნებრივი“ საშუალებები და იოდის დანამატები დანიშნულების გარეშე: ზოგიერთი დაავადების დროს ზედმეტი იოდი აზიანებს.

არ მუშაობს დიეტები, რომლებიც სწრაფ გახდომას გვპირდება, და წონის დასაკლებად განკუთვნილი პრეპარატები, მიღებული გამოკვლევის გარეშე. და არ მუშაობს ანალიზებზე უარი იმის გამო, რომ „არაფერი მაწუხებს“: ბევრი ენდოკრინული დაავადება დიდხანს უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, და სწორედ ამიტომ მათ ანალიზებით აღმოაჩენენ და არა ჩივილებით.